Holowanie auta 4x4: Jeep, reduktor, automat i blokady

Jeep Cherokee XJ holowany na czterech kołach na dyszlu za kamperem po wiejskiej drodze jesienią

Holowanie zwykłego auta z napędem na przód to prosta sprawa: linka, trójkąt, bieg na luz i jedziemy. Z terenówką bywa inaczej. Koła obu osi są połączone przez skrzynię rozdzielczą, w środku pracują mechanizmy różnicowe, sprzęgła i blokady, a automatyczna skrzynia biegów nie lubi kręcić się bez pracującego silnika. Źle holowany Jeep potrafi w kilkadziesiąt kilometrów zrobić sobie krzywdę, której naprawa kosztuje więcej niż laweta przez pół Polski. Wyjaśniamy, jak holować auto 4x4 zależnie od rodzaju napędu, reduktora, skrzyni biegów i blokad, na przykładzie Cherokee XJ i innych terenówek.

W skrócie: auto z napędem part-time i reduktorem z pozycją N (jak Command-Trac i Selec-Trac w XJ) można holować na wszystkich czterech kołach, bo luz w reduktorze odłącza skrzynię biegów od kół. Auta ze stałym napędem 4x4 i AWD bez neutralnego położenia reduktora holuje się tylko lawetą, nigdy z jedną osią w górze. Skrzynia automatyczna w pozycji N bez pracującego silnika nie ma smarowania, więc holowanie jej na kołach to tylko krótki, wolny odcinek. Blokady mostów przed holowaniem się wyłącza. W razie wątpliwości wygrywa laweta.

Co mówią przepisy o holowaniu

Zasady holowania opisuje art. 31 Prawa o ruchu drogowym i dotyczą one każdego auta, terenowego też. Najważniejsze punkty:

  • Prędkość: do 30 km/h w obszarze zabudowanym i do 60 km/h poza nim.
  • Odległość: przy holu sztywnym do 3 m między pojazdami, przy linie 4-6 m. Lina musi być oznaczona pasami białymi i czerwonymi albo chorągiewką.
  • Oznakowanie: holowany pojazd ma z tyłu po lewej stronie trójkąt ostrzegawczy albo włączone żółte światło błyskowe. Holujący jedzie na światłach mijania.
  • Kierowca w holowanym aucie: musi mieć uprawnienia do kierowania tym pojazdem, bo to on hamuje i skręca.

Pamiętaj też, że przy zgaszonym silniku nie działa wspomaganie kierownicy ani wspomaganie hamulców. Ciężka terenówka z twardym pedałem hamulca i kierownicą jak w ciężarówce to dla kierowcy holowanego auta solidny trening siłowy. Dlatego jeśli silnik da się uruchomić, lepiej, żeby pracował.

Dlaczego auto 4x4 holuje się inaczej

W aucie z napędem na jedną oś wystarczy wrzucić luz i koła toczą się swobodnie, a skrzynia stoi. W aucie 4x4 między skrzynią biegów a kołami jest jeszcze skrzynia rozdzielcza (reduktor), która rozdziela moment na przedni i tylny wał. Od jej budowy zależy, co się kręci, gdy auto jedzie na lince:

  • Część elementów kręci się zawsze, gdy kręcą się koła: półosie, mechanizmy różnicowe w mostach, wały napędowe, wyjścia reduktora.
  • Część kręci się tylko wtedy, gdy reduktor nie jest w N: wałek wyjściowy skrzyni biegów, a w automacie także jej wnętrze, które bez pracującego silnika nie jest smarowane.
  • Część zaczyna się męczyć, gdy osie kręcą się z różną prędkością: centralny mechanizm różnicowy, sprzęgło wiskotyczne, sprzęgło wielopłytkowe. Tak jest, gdy jedna oś jest w górze, a druga toczy się po drodze.

Rodzaje napędów i to, czym różni się 4x4 od AWD, opisujemy szczegółowo we wpisie napęd 4x4 i AWD: stały, dołączany i part-time. Poniżej skupiamy się na tym, co z tego wynika przy holowaniu.

Reduktor z pozycją N, czyli najlepszy przyjaciel holowania

Większość klasycznych terenówek z reduktorem ma dźwignię z pozycją N. Ten luz w skrzyni rozdzielczej odłącza jej wejście, czyli skrzynię biegów, od wyjść do mostów. Koła i wały kręcą się, a skrzynia biegów stoi, niezależnie od tego, czy jest manualna, czy automatyczna. To właśnie dlatego Jeepy z dwubiegowym reduktorem są w USA ulubionym autem do holowania za kamperem na wszystkich czterech kołach. Takie auto nazywa się tam dinghy, jak ponton ciągnięty za jachtem.

Reduktory w Cherokee XJ

W XJ montowano kilka skrzyń rozdzielczych (pełna lista jest na stronie reduktory i mosty). Przy holowaniu liczy się przede wszystkim to, czy mają N:

Reduktor Lata Rodzaj napędu Pozycja N Holowanie na 4 kołach
NP 207 Command-Trac 1984-1987 part-time brak tylko po odpięciu wału lub z kołami w górze
NP 228 / 229 Selec-Trac 1984-1987 part-time i full-time jest tak, reduktor w N
NP 231 Command-Trac 1987-2001 part-time jest tak, reduktor w N
NP 242 Selec-Trac 1987-2001 part-time i full-time jest tak, reduktor w N

Najpopularniejsze są NP 231 i NP 242. W Command-Trac dźwignia ma kolejno pozycje 2WD, 4WD Part-Time, N i 4 Lo, a w Selec-Trac 2WD, 4 Part-Time, 4 Full-Time, N i 4 Lo. Pozycja N jest między napędem szosowym a reduktorem, więc łatwo ją przestrzelić. Przed holowaniem sprawdź, czy dźwignia naprawdę siedzi w N: auto z wrzuconym biegiem w skrzyni (automat w P) powinno dać się przepchnąć.

Nowsze Jeepy i auta bez N

Nowe Wranglery i Gladiatory z dwubiegowym reduktorem nadal mają N, choć przełącza się go przyciskiem albo dźwignią według dokładnej procedury z instrukcji. Producent ostrzega, że jeśli reduktor nie wejdzie w N w pełni, holowanie skończy się uszkodzeniem jego wnętrza. Kłopot mają auta z jednobiegową skrzynią rozdzielczą, bez reduktora i bez N. Tak działa większość miejskich SUV-ów 4x4 i część wersji Grand Cherokee. Takich aut nie holuje się na wszystkich kołach, bo nie ma czym odłączyć skrzyni biegów.

Skrzynia automatyczna przy holowaniu

Automat jest smarowany olejem, który tłoczy pompa napędzana przez silnik. Gdy silnik nie pracuje, pompa stoi, a wałek wyjściowy skrzyni nadal kręci się razem z kołami. Łożyska, tuleje i elementy planetarne pracują wtedy praktycznie na sucho i grzeją się tym szybciej, im szybciej i dalej jedziesz. Pozycja N w automacie tego nie zmienia, bo odłącza skrzynię od silnika, ale nie od kół.

Dlatego instrukcje aut z automatem podają ostre limity holowania na kołach. Bywają to 50 km i 50 km/h, u niektórych producentów 80 km przy 80 km/h, a w części aut z automatem dwusprzęgłowym holowanie jest w ogóle odradzane. Wartości dla konkretnego modelu zawsze sprawdzaj w instrukcji.

W terenówce z reduktorem sytuacja jest prostsza. Gdy reduktor jest w N, skrzynia automatyczna stoi w miejscu i nic jej nie grozi. Procedura Jeepa przewiduje wtedy pozycję P w automacie. W XJ z czterobiegowym automatem AW4 i reduktorem NP 231 lub NP 242 to standardowy sposób holowania za kamperem.

Jeśli reduktor nie ma N albo jest uszkodzony, a auto z automatem musi przejechać na kołach dłuższy odcinek, zostają dwie opcje: odpiąć wał napędowy albo wezwać lawetę.

Skrzynia manualna przy holowaniu

Skrzynia ręczna nie ma pompy, smaruje ją olej rozchlapywany przez obracające się koła zębate. Na luzie, przy stojącym silniku, wałek wejściowy i wałek pośredni stoją, a kręci się tylko wałek główny z kołami zębatymi biegów. Te elementy zwykle są ponad poziomem oleju, więc przy dłuższym holowaniu pracują przy słabym smarowaniu.

Na krótki odcinek z normalną prędkością holowania manual w aucie 4x4 zwykle wystarcza na luzie. Do dłuższego holowania lepiej użyć reduktora w N, a skrzynię zostawić na biegu. Procedury Jeepa dla aut z manualem właśnie tak to przewidują: reduktor w N, skrzynia na biegu, hamulec ręczny zwolniony. Skrzynie montowane w XJ, czyli głównie AX-5, AX-15 i NV3550 (lista na stronie skrzynie biegów), są pod tym względem typowe.

Napęd stały i AWD: nigdy z jedną osią w górze

To najczęstszy i najdroższy błąd przy holowaniu aut z napędem na cztery koła. Pomoc drogowa podnosi przód na widłach, tył toczy się po drodze, a w środku auta dzieją się rzeczy, których nikt nie słyszy. Jedna oś stoi, druga kręci się z prędkością jazdy, a różnicę prędkości musi zebrać centralny mechanizm różnicowy, sprzęgło wiskotyczne albo sprzęgło wielopłytkowe (np. typu Haldex).

  • Otwarty centralny mechanizm różnicowy (Land Cruiser, Defender, Selec-Trac w trybie full-time) kręci satelitami bez przerwy, przy słabym smarowaniu.
  • Sprzęgło wiskotyczne (wiele starszych SUV-ów i aut AWD) grzeje się od ciągłego poślizgu, aż gęstnieje olej silikonowy i sprzęgło się zapiecze albo pęknie.
  • Sprzęgło wielopłytkowe sterowane elektronicznie przy wyłączonym zapłonie może pozostać częściowo zamknięte, a jego tarcze palą się od różnicy prędkości osi.

Producenci aut AWD, m.in. Subaru, Mazda czy General Motors, zgodnie piszą w instrukcjach: holowanie z dwoma kołami na drodze uszkadza układ napędowy, więc auto przewozi się lawetą, z wszystkimi kołami w górze. Bieg na luzie nic tu nie pomoże.

Wniosek jest prosty: auto ze stałym napędem albo AWD holujesz na wszystkich czterech kołach (jeśli producent na to pozwala i ma reduktor w N) albo na lawecie. Wariant pośredni, czyli jedna oś w górze, odpada. W Selec-Trac można przełączyć reduktor w N, wtedy auto holuje się jak part-time.

Part-time i piasty ręczne: holowanie z podniesioną osią

W napędzie part-time sytuacja wygląda lepiej. W trybie 2WD przednia oś nie jest połączona z tylną, więc różnica prędkości osi niczego nie niszczy. Jeśli auto ma ręcznie rozłączane piasty (wiele Patroli, Land Cruiserów, Pajero, starszych pickupów), da się je holować w najbardziej oszczędny sposób:

  1. Reduktor w 2WD, piasty przednie w pozycji FREE.
  2. Pomoc drogowa podnosi tył auta, czyli oś, która napędza wał w trybie 2WD.
  3. Przednie koła toczą się po drodze, ale przy rozłączonych piastach nie kręcą nawet półosiami. W układzie napędowym praktycznie nic się nie rusza.

W XJ ręcznych piast nie było. Do 1991 r. część przednich mostów Dana 30 miała rozłączaną prawą półoś (system CAD), późniejsze mosty mają półosie na stałe. W XJ z podniesionym tyłem przednie koła kręcą przednim mostem i wałem, a ten wyjściem reduktora, więc bezpieczniej jest i tak przełączyć reduktor w N.

Odwrotny wariant, czyli przód w górze i tył na drodze, w aucie part-time działa tylko wtedy, gdy reduktor jest w N. Inaczej tylne koła kręcą wałkiem wyjściowym skrzyni biegów, a w automacie to dokładnie ten scenariusz, którego chcemy uniknąć.

Blokady mostów i mechanizmu różnicowego

Blokady pomagają w terenie, ale przy holowaniu po asfalcie nie są potrzebne i mogą przeszkadzać. Jak działają poszczególne rodzaje, opisujemy we wpisie blokady mechanizmu różnicowego. Przy holowaniu warto pamiętać o kilku rzeczach:

  • Blokady załączane (pneumatyczne ARB, elektryczne E-Locker, Tru-Lok w Rubiconie) przed holowaniem wyłącz. Zablokowany most w zakręcie każe obu kołom kręcić się z tą samą prędkością, więc opona po wewnętrznej stronie ślizga się, auto ciężko skręca i pcha prosto. Na lince zaczyna się wtedy szarpanie.
  • Szperacz w moście (LSD, np. Trac-Lok, który w XJ bywał w tylnym moście) nie przeszkadza, bo bez momentu napędowego zachowuje się prawie jak otwarty mechanizm. Więcej o nim we wpisie blokada mostu LSD w Dana.
  • Blokady automatyczne (Lock-Right, Detroit i podobne) przy jeździe bez gazu same się odblokowują, więc na lince zwykle tylko klekoczą w zakrętach. Przy holowaniu dłuższe łuki pokonuj spokojnie.
  • Zespawany dyferencjał to blokada, której nie da się wyłączyć. Auto będzie ciężko skręcać i szybciej zje opony, więc na dłuższy dystans lepsza jest laweta.
  • Blokada centralnego mechanizmu różnicowego albo tryb 4WD Part-Time sztywno łączy obie osie. Holowanie na kołach w takim trybie po suchym asfalcie powoduje naprężenia w układzie napędowym, tak samo jak jazda w 4H po asfalcie. Przed holowaniem przełącz reduktor w N albo co najmniej w 2WD lub full-time.

Odpięcie wału napędowego

Gdy reduktor nie ma N, skrzynia jest uszkodzona, a laweta nie wchodzi w grę, zostaje stara metoda: odpiąć wał. Koła mogą się wtedy kręcić, ile chcą, bo nic ich nie łączy ze skrzynią.

  • Jeśli holujesz na wszystkich czterech kołach, odepnij oba wały, przedni i tylny.
  • Jeśli auto ma jedną oś w górze, wystarczy odpiąć wał osi, która toczy się po drodze, pod warunkiem że napęd jest part-time.
  • Odkręcony wał przywiąż lub zabierz do bagażnika. Wał latający pod autem na jednym przegubie to przepis na pogięty most i dziurawą podłogę.
  • W XJ tylny wał z fabrycznym wielowypustem (slip yoke) wchodzi do wnętrza reduktora. Po jego wyjęciu z reduktora może wyciekać olej, więc otwór trzeba zaślepić.

Laweta, hol sztywny czy lina

Rodzaj napędu 4 koła na drodze Jedna oś w górze Laweta
Part-time z reduktorem z N (XJ, Wrangler, Patrol) tak, reduktor w N tak, reduktor w N tak
Part-time z piastami ręcznymi tak, reduktor w N tak, tył w górze, piasty FREE tak
Napęd stały z reduktorem z N tak, reduktor w N tylko z reduktorem w N tak
AWD, napęd stały bez N, sprzęgło wiskotyczne lub wielopłytkowe tylko awaryjnie, krótki odcinek, jeśli instrukcja pozwala nie tak, jedyna pewna opcja
Dowolne 4x4 z automatem i bez N tylko krótki odcinek w limicie z instrukcji nie tak

Lina to dobre rozwiązanie na krótki odcinek, np. z pola do najbliższego parkingu. Hol sztywny jest wygodniejszy dla kierowcy holowanego auta, bo nie musi pilnować napięcia liny i hamować, kiedy holujący zwalnia. Na dłuższą trasę albo przy jakichkolwiek wątpliwościach laweta jest najbezpieczniejsza. Na lawecie mocuj terenówkę pasami za koła, a nie za elementy zawieszenia. Podniesione zawieszenie pracuje na nierównościach i pasy przypięte do wahaczy potrafią się poluzować.

Holowanie w terenie, gdy auto się zakopało, to zupełnie inna historia: tam liczą się taśmy kinetyczne, szekle i punkty zaczepienia. Opisujemy to we wpisie o tym, jak wyciągnąć zakopaną terenówkę.

Holowanie Cherokee XJ krok po kroku

Dla XJ z reduktorem NP 231 lub NP 242, holowanego na wszystkich czterech kołach na lince albo holu sztywnym:

  1. Zatrzymaj auto na płaskim terenie, wciśnij hamulec.
  2. Automat przestaw w N, manual wysprzęglij.
  3. Przestaw dźwignię reduktora w N zdecydowanym ruchem. Jeśli opiera się, lekko przetocz auto albo poruszaj dźwignią przy wciśniętym hamulcu.
  4. Automat przestaw w P, manual wrzuć na bieg. Puść hamulec i sprawdź, że auto toczy się swobodnie, czyli reduktor jest w N.
  5. Wyłącz blokady, jeśli są załączane.
  6. Kluczyk zostaw w pozycji, która odblokowuje kierownicę. Przy dłuższym holowaniu pamiętaj, że włączony zapłon rozładowuje akumulator.
  7. Zwolnij hamulec ręczny i jedź spokojnie, w limicie 30 i 60 km/h.
  8. Po holowaniu, przy stojącym aucie i wciśniętym hamulcu, przestaw automat w N, reduktor w 2WD, potem automat z powrotem w P albo manual na luz i uruchom silnik.

Przy autach z liftem i dużymi oponami zwróć uwagę na wysokość haków i ucha holowniczego. Lina pod dużym kątem szarpie przy ruszaniu, a hol sztywny może zahaczać o zderzak. O tym, co zmienia podniesienie auta, piszemy we wpisie lift zawieszenia w Cherokee XJ.

Najczęstsze pytania

Czy można holować Jeepa na lince?

Tak. Cherokee XJ, Wrangler i inne Jeepy z dwubiegowym reduktorem holuje się na lince albo holu sztywnym z reduktorem w N. Wtedy skrzynia biegów, także automatyczna, nie pracuje. Bez reduktora w N auto z automatem może przejechać na kołach tylko krótki odcinek w limitach z instrukcji.

Czy auto 4x4 można holować z podniesionym przodem?

Auto part-time z reduktorem w N tak. Auto ze stałym napędem lub AWD bez N nie, bo centralny mechanizm różnicowy albo sprzęgło pracuje cały czas pod różnicą prędkości osi i może się zniszczyć. Takie auto przewozi się lawetą.

Jak daleko można holować automat?

Decyduje instrukcja konkretnego auta. Najczęściej podawane limity to kilkadziesiąt kilometrów i 50-80 km/h. W terenówce z reduktorem w N limit nie dotyczy skrzyni, bo ta stoi.

Czy holowanie w 4H szkodzi?

W napędzie part-time 4H sztywno łączy osie, więc holowanie po asfalcie w tym trybie powoduje naprężenia w układzie, jak jazda w 4H po suchej drodze. Przed holowaniem przełącz reduktor w N.

Czy przy holowaniu trzeba wyłączyć blokady mostów?

Tak, blokady załączane wyłącz. Zablokowany most utrudnia skręcanie i zużywa opony. Szpera (LSD) i blokady automatyczne nie wymagają żadnej czynności.

Źródła

  1. Prawo o ruchu drogowym, art. 31, LexLege
  2. Jak prawidłowo holować samochód: zasady i przepisy, Warta
  3. Holowanie samochodu, Volvo Cars
  4. Jeep Wrangler flat towing guide, Quadratec
  5. Jeep Wrangler owner's manual: recreational towing, ManualsLib
  6. Having the vehicle towed, Mazda CX-50 owner's manual
  7. Tow truck method might have totaled a Subaru, Motor1
  8. Parts that can break if you flat tow an AWD vehicle, Jalopnik
  9. Can you tow an automatic car in neutral, SlashGear