W terenie bardzo często zdarza się sytuacja, w której jedno koło wisi w powietrzu albo kręci się w błocie, a auto stoi w miejscu. Winny jest otwarty mechanizm różnicowy, który kieruje moment tam, gdzie jest najmniejszy opór. Rozwiązaniem jest blokada. To jedna z najskuteczniejszych modyfikacji terenowych, ale wymaga zrozumienia, jak działa.
Otwarty mechanizm różnicowy
Mechanizm różnicowy w moście pozwala kołom jednej osi obracać się z różną prędkością, na przykład w zakręcie. Na drodze to konieczność. W terenie staje się problemem, bo przekazuje na oba koła taki sam, niewielki moment, wynikający z oporu koła o mniejszej przyczepności. Jeśli jedno koło nie ma przyczepności wcale, drugie też nie dostaje siły. Więcej o mostach przeczytasz w dziale reduktory i mosty.
Mechanizm o ograniczonym poślizgu
Szpera, czyli mechanizm o ograniczonym poślizgu, częściowo przeciwdziała temu zjawisku. Gdy jedno koło zaczyna kręcić się szybciej, mechanizm przekazuje część momentu na drugie. Działa płynnie i nie przeszkadza na drodze, ale przy całkowitej utracie przyczepności jednego koła jego skuteczność jest ograniczona.
Blokada automatyczna
Blokady automatyczne łączą oba koła na sztywno, a rozłączają je tylko wtedy, gdy zewnętrzne koło w zakręcie musi kręcić się szybciej. Są proste i nie wymagają sterowania. Mają jednak wady: na drodze potrafią wpływać na prowadzenie, mogą stukać przy manewrach i przyspieszają zużycie opon. Szczególnie ostrożnie trzeba stosować je w przednim moście, bo utrudniają skręcanie.
Blokada sterowana
Najwygodniejsze są blokady włączane przez kierowcę: pneumatycznie, elektrycznie lub mechanicznie linką. Na drodze most pracuje jak zwykły otwarty dyferencjał, a w terenie jednym przyciskiem łączy się oba koła na sztywno. Takie rozwiązania stosuje się w fabrycznie lepiej wyposażonych terenówkach, a także w pojazdach specjalnych, jak opisany we wpisie Unimog.
Od którego mostu zacząć
Najczęściej pierwszą blokadę montuje się w tylnym moście. Poprawia trakcję na podjazdach i w koleinach, a przy tym ma najmniejszy wpływ na kierowanie. Blokada w przednim moście daje kolejny duży skok możliwości, ale przy włączonej blokadzie auto znacznie gorzej skręca, a przeguby pracują pod dużym obciążeniem.
Zasady używania
- Włączaj blokadę przed przeszkodą, a nie gdy koło już buksuje - nagłe złapanie przyczepności przy wysokich obrotach może uszkodzić półoś lub przegub.
- Jedź wolno, najlepiej na reduktorze, i unikaj gwałtownego dodawania gazu.
- Wyłączaj blokadę na twardej nawierzchni i przy skręcaniu na przyczepnym podłożu.
- Pamiętaj, że blokada zwiększa obciążenie całego układu napędowego - słabe przeguby i półosie mogą tego nie wytrzymać.
Blokada a elektronika
Wiele współczesnych SUV-ów zastępuje blokady elektroniką, która przyhamowuje buksujące koło. Opisujemy ją we wpisie o rodzajach napędu 4x4 i AWD. W lekkim terenie to wystarczy, ale w najtrudniejszych warunkach mechaniczna blokada działa szybciej i pewniej. W połączeniu z dobrymi oponami, o których piszemy we wpisie o rodzajach opon terenowych, daje terenówce ogromny zapas możliwości.