Zakopana terenówka - jak ją wyciągnąć krok po kroku

Każdy, kto jeździ w teren, prędzej czy później utknie. Błoto okaże się głębsze, niż wyglądało, piasek bardziej sypki, a koleina wyższa niż prześwit. Samo zakopanie nie jest porażką. Porażką jest to, co kierowcy często robią chwilę później: wciskają gaz do oporu, kopią kołami jeszcze głębszy dół i w kilka sekund zamieniają drobny kłopot w akcję na pół dnia. Poniżej opisujemy, jak wydostać się samodzielnie, w jakiej kolejności sięgać po sprzęt i czego nie robić.

W skrócie: zatrzymaj się, zanim koła zaczną kopać. Obejrzyj, na czym auto wisi. Zacznij od najprostszych metod: obniżenia ciśnienia w oponach, łopaty i trapów. Linę kinetyczną i wyciągarkę zostaw na koniec, bo to one niosą największe ryzyko dla ludzi i sprzętu.

Krok 1: przestań buksować

Pierwsza i najważniejsza zasada brzmi: jeśli koła kręcą się, a auto nie jedzie do przodu, zdejmij nogę z gazu. Każda sekunda buksowania wybiera spod opony materiał i obniża auto coraz bardziej, aż w końcu ląduje ono na mostach albo na podłodze. Wtedy koła nie mają już czym się zaprzeć i żadna ilość gazu nie pomoże.

Zanim jednak dojdzie do zakopania, warto dać sobie szansę. Reduktor i blokady włącza się przed przeszkodą, a nie w jej środku. O tym, jak działają, piszemy we wpisach rodzaje napędu 4x4 i blokady mechanizmu różnicowego.

Krok 2: wysiądź i oceń sytuację

Obejdź auto dookoła. Zajrzyj pod spód i odpowiedz sobie na kilka pytań:

Na czym auto wisi? Jeśli most, rama lub próg leży na gruncie, trzeba je odkopać albo unieść. Samo kręcenie kołami nic nie da.
Które koła mają przyczepność? W aucie bez blokad wystarczy, że jedno koło na osi wisi w powietrzu albo stoi na lodzie, a cały moment ucieka właśnie tam.
Jaka jest najkrótsza droga na twardy grunt? Często łatwiej wycofać się po własnych śladach niż przebijać się dalej.
Czy auto może się zsunąć lub przewrócić? Na pochyłości i przechyle najpierw zabezpiecz auto, potem działaj.

Ustaw koła na wprost. Skręcone koła stawiają w błocie i piasku ogromny opór, a ich wyprostowanie potrafi samo w sobie rozwiązać problem.

Krok 3: obniż ciśnienie w oponach

To najtańsza i najczęściej pomijana metoda. Opona z niższym ciśnieniem wydłuża ślad styku z podłożem, lepiej obejmuje nierówności i mniej się zapada. Na piasku różnica bywa dramatyczna: auto, które przy ciśnieniu drogowym zakopuje się po kilku metrach, po upuszczeniu powietrza jedzie dalej bez problemu.

W terenie kierowcy zwykle schodzą z ciśnienia drogowego (najczęściej ok. 2,2-2,5 bara) do ok. 1,2-1,6 bara w błocie, a na piasku do ok. 1,0-1,4 bara. Ciśnienie obniżaj stopniowo i sprawdzaj efekt. Poniżej ok. 0,8 bara, bez specjalnych obręczy typu beadlock, rośnie ryzyko zsunięcia opony z obręczy, dlatego przy niskim ciśnieniu jedź powoli i bez gwałtownych skrętów. Po wyjeździe na asfalt trzeba wrócić do ciśnienia drogowego, więc kompresor 12 V to obowiązkowy element wyposażenia. Jakie opony najlepiej znoszą taką jazdę, wyjaśniamy we wpisie rodzaje opon terenowych.

Krok 4: łopata

Saperka to najprostsze narzędzie ratunkowe i bardzo często wystarcza. Odkop materiał sprzed wszystkich kół w kierunku, w którym chcesz jechać, tak aby powstała łagodna rampa zamiast stromej ściany. Jeśli auto leży na mostach albo na ramie, usuń spod nich błoto lub piach, aż koła z powrotem przejmą ciężar. W śniegu i grząskim piasku dobrze jest wykopać za kołami dłuższe, płytkie koleiny, które pozwolą autu nabrać odrobinę rozpędu.

Krok 5: trapy

Trapy, czyli płyty wyciągowe z tworzywa lub aluminium z wypustkami, podkłada się pod koła napędzane w kierunku jazdy, wsuwając je możliwie głęboko pod oponę. Następnie, na niskim biegu i reduktorze, delikatnie dodajesz gazu, aż opona złapie wypustki i auto wjedzie na płytę. Kilka zasad:

Najpierw odkop koło, potem podkładaj trap. Trap wciśnięty w ścianę błota nie zadziała.
Nie buksuj na trapie. Koło kręcące się w miejscu potrafi w kilka sekund stopić wypustki z tworzywa.
Przywiąż do trapu linkę. W głębokim błocie i wodzie trap po przejechaniu potrafi zniknąć pod powierzchnią.
Po wyjechaniu nie zatrzymuj się na grząskim odcinku, tylko jedź do twardego gruntu i dopiero tam wróć po sprzęt.

Producenci trapów zastrzegają, że nie służą one jako most ani rampa na skałach, a w dużym mrozie tworzywo staje się kruche. Gdy trapów brak, część kierowców podkłada gałęzie lub dywaniki. To działa słabiej i niszczy sprzęt lub las, dlatego trapy uważamy za podstawowe wyposażenie każdej terenówki.

Krok 6: bujanie

W płytkim zakopaniu pomaga rytmiczne przejeżdżanie kawałka do przodu i do tyłu, za każdym razem odrobinę dalej. Auto ubija sobie w ten sposób podłoże i buduje rozbieg. Rób to łagodnie i bez gwałtownego przełączania kierunku na obrotach, bo to prosta droga do uszkodzenia skrzyni biegów, półosi lub przegubów.

Krok 7: podnośnik

Jeśli auto wisi na mostach, a odkopanie nie wystarcza, trzeba je podnieść i podłożyć coś pod koła. Służy do tego podnośnik typu high-lift (wysoki podnośnik zapadkowy) albo poduszka powietrzna pompowana spalinami z wydechu.

High-lift to jedno z najbardziej niebezpiecznych narzędzi w terenie. Rączka potrafi gwałtownie odbić w górę, a uniesione auto zsunąć się z podnośnika. Potrzebuje też solidnych punktów podparcia, takich jak stalowe zderzaki lub progi. W wielu autach seryjnych, w tym w Cherokee XJ z plastikowymi zderzakami, nie ma ich wcale. Na miękkim gruncie konieczna jest podstawka, a pod uniesionym autem nikt nie może przebywać. Poduszka z wydechu jest bezpieczniejsza i rozkłada nacisk na dużą powierzchnię, ale może zostać przebita na ostrych elementach podwozia.

Krok 8: lina kinetyczna i drugie auto

Gdy jedziesz w towarzystwie, najszybszą metodą jest wyciągnięcie auta drugim samochodem. Do tego celu używa się liny kinetycznej, czyli rozciągliwej taśmy lub liny, która napina się jak sprężyna i oddaje zgromadzoną energię, wyrywając zakopane auto. Lina kinetyczna wydłuża się pod obciążeniem o ok. 20-30%. Zwykła statyczna linka holownicza nie nadaje się do szarpania, bo przenosi uderzenie wprost na mocowania obu aut.

Lina kinetyczna gromadzi jednak ogromną energię, a zerwanie liny lub urwanie punktu mocowania zamienia szekle i fragmenty haka w pociski. Dlatego:

Mocuj linę wyłącznie do atestowanych punktów holowania przykręconych do ramy lub nadwozia, nigdy do kulowego haka holowniczego, wahacza czy elementów zawieszenia.
Dobieraj linę do masy aut. Producenci zalecają, by jej wytrzymałość na zerwanie była od 1,5 do nawet 3-4 razy większa niż masa wyciąganego auta, zależnie od rodzaju liny.
Nie łącz liny kinetycznej z wyciągarką i nie holuj na niej auta po drodze.
Zamiast stalowych szekli coraz częściej stosuje się szekle miękkie z liny syntetycznej, które przy zerwaniu nie stają się pociskiem.
Na linę zawieś tłumik, na przykład specjalną torbę lub ciężką kurtkę.
Wszyscy obserwatorzy stoją z boku w odległości co najmniej półtorej długości liny. Nikt nie stoi między autami.
Kierowcy ustalają sygnały przed rozpoczęciem. Auto ciągnące rusza z luzem na linie i umiarkowaną prędkością, a zakopane pomaga sobie napędem i nie szarpie kierownicą.

Krok 9: wyciągarka

Wyciągarka to ostatni szczebel i najlepsze ubezpieczenie, gdy jesteś sam. Pozwala wydostać się z sytuacji, w których nic innego nie pomoże, ale wymaga dobrego punktu kotwiczenia, pasa na drzewo, bloczka i dyscypliny. Zasadom wyboru i obsługi poświęciliśmy osobny artykuł: wyciągarka w terenówce. Jeśli nie masz wyciągarki, alternatywą jest ręczna wciągarka linowa, wolniejsza, ale niezależna od akumulatora.

Co zawsze wozić w terenówce

Sprzęt	Do czego służy
Saperka	odkopanie kół, mostów i progów
Trapy (para)	najskuteczniejsza samodzielna pomoc w błocie, piasku i śniegu
Kompresor 12 V i manometr	obniżenie i przywrócenie ciśnienia w oponach
Lina kinetyczna i szekle (najlepiej miękkie)	wyciąganie drugim autem
Pas na drzewo i tłumik liny	kotwiczenie i bezpieczeństwo przy linie lub wyciągarce
Rękawice robocze	praca z liną i sprzętem
Podnośnik z podstawką	uniesienie auta wiszącego na mostach
Latarka czołowa	gdy akcja przeciąga się do zmroku

Najważniejszym elementem wyposażenia jest jednak drugie auto. Do terenu, zwłaszcza na początku, najlepiej jeździć co najmniej w dwa samochody, o czym piszemy w poradniku pierwszy wyjazd w teren.

Czego nie robić

Nie buksuj na pełnym gazie. Zakopiesz auto głębiej i przegrzejesz sprzęgło lub skrzynię.
Nie szarp auta zwykłą linką holowniczą ani łańcuchem.
Nie mocuj liny do kulowego haka holowniczego.
Nie wchodź pod auto uniesione na podnośniku.
Nie zostawiaj auta w wodzie, która się podnosi. Przy przeprawach obowiązują osobne zasady, opisane we wpisie przeprawa przez wodę.

Pamiętaj też, że w Polsce wjazd pojazdem silnikowym do lasu jest dozwolony tylko drogami publicznymi oraz drogami leśnymi oznaczonymi jako udostępnione do ruchu (art. 29 ustawy o lasach). Najlepszym miejscem do nauki samoratownictwa są tory i zloty terenowe, na których błota nie brakuje, a pomoc jest zawsze blisko.

Jak wyciągnąć zakopaną terenówkę - samoratownictwo krok po kroku